BOQ คืออะไร? ย่อมาจากอะไร?
BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities หรือ "บัญชีปริมาณงาน" — เอกสารที่แจกแจงงานก่อสร้างทั้งหมดออกเป็นรายการย่อย แต่ละรายการระบุ ปริมาณ + หน่วย (เช่น 12.5 ลบ.ม. · 240 ตร.ม. · 3,800 กก.) ราคาต่อหน่วยที่แยกค่าวัสดุกับค่าแรง และราคารวมของรายการนั้น เมื่อรวมทุกบรรทัดจะได้ราคาก่อสร้างทั้งโครงการ — BOQ จึงเป็นเอกสารเดียวที่ทำให้เจ้าของบ้านเห็นว่าเงินทุกบาทไปอยู่ตรงไหน
ต่างจากใบเสนอราคาตรงที่ใบเสนอราคามักบอกราคารวมเป็นก้อน ส่วน BOQ แยกละเอียดทุกบรรทัดจนตรวจสอบได้
เจ้าของบ้านมือใหม่หลายคนได้รับเอกสาร BOQ จากผู้รับเหมา ดูแล้วก็เซ็นสัญญาทันที — โดยไม่รู้ว่าในนั้นมีหลายบรรทัดที่อาจเป็น "หลุมพราง" ทำให้งบบานปลายภายหลัง บทความนี้อธิบายตั้งแต่ BOQ คืออะไร ไปจนถึงตัวอย่างจริงและจุดที่ต้องเช็กก่อนเซ็น
BOQ คืออะไร
BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities หรือ "บัญชีปริมาณงาน" — เอกสารที่แจกแจงงานก่อสร้างทั้งหมดออกเป็นรายการย่อย โดยแต่ละรายการระบุ:
- รายการงาน — เช่น งานคอนกรีตเสา, งานก่อผนังอิฐมวลเบา
- ปริมาณ + หน่วย — เช่น 12.5 ลบ.ม., 240 ตร.ม., 3,800 กก.
- ราคาต่อหน่วย — แยกค่าวัสดุกับค่าแรง
- ราคารวมของรายการนั้น
เมื่อรวมทุกบรรทัดเข้าด้วยกัน จะได้ราคาก่อสร้างทั้งโครงการ — BOQ จึงเป็นเอกสารเดียวที่ทำให้เจ้าของบ้านเห็นว่าเงินทุกบาทไปอยู่ตรงไหน
BOQ ต่างจากใบเสนอราคายังไง
| ใบเสนอราคาทั่วไป | BOQ | |
|---|---|---|
| ระดับรายละเอียด | ราคารวม หรือแยกเป็นก้อนใหญ่ 5–10 บรรทัด | แจกแจงถึงรายการงาน หลักร้อยบรรทัด |
| ปริมาณงาน | ไม่ระบุ | ระบุพร้อมหน่วยนับ |
| ราคาต่อหน่วย | ไม่ระบุ | ระบุ แยกวัสดุ/ค่าแรง |
| ใช้เทียบผู้รับเหมาหลายเจ้า | เทียบไม่ได้จริง | เทียบได้ทีละบรรทัด |
| ใช้คุมงานเพิ่ม-งานลด | ต้องเจรจาใหม่ทุกครั้ง | คิดตามราคาต่อหน่วยที่ตกลงไว้ |
ตัวอย่าง BOQ บ้าน 150 ตร.ม. — งบไปอยู่หมวดไหนบ้าง
ก่อนดู BOQ จริงเป็นร้อยบรรทัด ควรเข้าใจภาพรวมก่อนว่างบก้อนใหญ่ไปอยู่หมวดไหน ตัวอย่างบ้านชั้นเดียว 150 ตร.ม. เกรด Standard ค่าก่อสร้างประมาณ 2.5 ล้านบาท:
| หมวดงาน | สัดส่วนอ้างอิง | ประมาณการ | รายการหลักในหมวด |
|---|---|---|---|
| งานโครงสร้าง | 30–35% | 750,000 – 875,000 | เสาเข็ม ฐานราก เสา คาน พื้น ค.ส.ล. |
| งานสถาปัตยกรรม | 40–45% | 1,000,000 – 1,125,000 | ผนัง หลังคา ฝ้า พื้นผิว ประตู-หน้าต่าง สี |
| งานระบบไฟฟ้า | 7–10% | 175,000 – 250,000 | เดินสาย ตู้ควบคุม ดวงโคม ปลั๊ก-สวิตช์ |
| งานระบบสุขาภิบาล | 5–8% | 125,000 – 200,000 | ท่อน้ำดี-น้ำทิ้ง บ่อบำบัด สุขภัณฑ์ |
| งานทั่วไป | 4–6% | 100,000 – 150,000 | นั่งร้าน ขนส่ง น้ำ-ไฟชั่วคราว ทำความสะอาด |
สัดส่วนจริงเปลี่ยนตามจำนวนชั้น สไตล์บ้าน และเกรดวัสดุ — บ้าน 2 ชั้นจะมีสัดส่วนโครงสร้างสูงขึ้น ส่วนบ้านที่เน้นตกแต่งจะมีสัดส่วนสถาปัตยกรรมสูงขึ้น · ดูราคาต่อ ตร.ม. แยกเกรดได้ที่ ราคาสร้างบ้านต่อตารางเมตร
ตัวอย่างบรรทัดใน BOQ จริงหน้าตาเป็นยังไง
| รายการ | หน่วย | ปริมาณ | ราคา/หน่วย | รวม |
|---|---|---|---|---|
| คอนกรีตโครงสร้าง เสา-คาน | ลบ.ม. | 18.5 | 2,900 | 53,650 |
| เหล็กเสริม SD40 | กก. | 3,800 | 28 | 106,400 |
| ก่ออิฐมวลเบา + ฉาบ 2 ด้าน | ตร.ม. | 240 | 620 | 148,800 |
| ปูกระเบื้องพื้น (เกรดมาตรฐาน) | ตร.ม. | 150 | 480 | 72,000 |
| ทาสีภายใน-ภายนอก | ตร.ม. | 520 | 230 | 119,600 |
สังเกตว่าทุกบรรทัดตรวจสอบได้ — ปริมาณเทียบกับขนาดบ้านได้ และราคาต่อหน่วยเทียบกับราคาตลาดได้ · เทียบราคาต่อหน่วยของงานแต่ละอย่างได้ที่ ราคางานก่อฉาบ ทำรั้ว ปูกระเบื้อง ต่อ ตร.ม. และ ราคาวัสดุก่อสร้าง 2569
4 หลุมพรางที่ซ่อนอยู่ใน BOQ
1. รายการที่ "ไม่ระบุ" หรือ "ระบุคลุมเครือ"
เช่น "งานตกแต่งภายใน 1 งาน" โดยไม่บอกว่ารวมอะไรบ้าง — พอเริ่มก่อสร้างจริงจะมีการ "เพิ่มเติม" ตลอด คิดเงินเพิ่มทุกครั้ง
2. ปริมาณงานต่ำกว่าจริง
เช่น คำนวณคอนกรีต 14 ลบ.ม. ทั้งที่จริงต้องใช้ 18 ลบ.ม. — เริ่มต้นราคาดูถูก แต่พอใช้จริงต้องเพิ่ม 25%
3. วัสดุ "เกรด" ไม่ชัด
เช่น "กระเบื้อง" โดยไม่ระบุยี่ห้อ/รุ่น — ราคากระเบื้องต่างกันได้ตั้งแต่ 150 ถึง 350 บาท/ตร.ม. ผู้รับเหมาเลือกของถูกสุดมาให้ ผิดจากภาพในแบบ
4. Overhead บานเกินจริง
บางบริษัทคิดค่าดำเนินการ+กำไร 25–30% ของต้นทุน — สูงกว่ามาตรฐาน (ปกติ 10–15%) · แต่ถ้าต่ำผิดปกติก็ต้องระวังเช่นกัน เพราะมักไปลดคุณภาพวัสดุหรือคิดเพิ่มระหว่างทางแทน
BOQ ที่ ระบุยี่ห้อ-รุ่น-ปริมาณ-ราคาต่อหน่วย ทุกบรรทัด คือสัญญาณของผู้รับเหมาที่จริงใจ
เช็ก BOQ ก่อนเซ็น — 7 จุดสำคัญ
- หมวดงานครบหรือไม่? ต้องมี โครงสร้าง · สถาปัตยกรรม · ไฟฟ้า · สุขาภิบาล · งานทั่วไป — แยกรายการชัดเจนทุกหมวด
- ปริมาณงานสมจริงไหม? เทียบกับขนาดบ้าน เช่น พื้นที่ผนังก่อ ≈ ความยาวผนัง × ความสูง · พื้นที่กระเบื้อง ≈ พื้นที่ห้องที่ปู
- วัสดุระบุยี่ห้อ-รุ่นหรือยัง? เช่น "ปูน TPI Polene M195" ไม่ใช่แค่ "ปูน 50 ถุง" — หรืออย่างน้อยต้องมีคำว่า "หรือเทียบเท่า" พร้อมสเปกขั้นต่ำ
- ราคาต่อหน่วยเทียบตลาดแล้วเป็นยังไง? เช็กกับ ราคาวัสดุ 2569 — ควรใกล้เคียง บวกค่าขนส่ง+จัดการราว 10–15%
- ค่าแรงแยกจากค่าวัสดุไหม? BOQ ที่ดีแยก "วัสดุ" กับ "แรงงาน" ไม่รวมเป็นก้อนเดียว
- ค่าเผื่อ (Contingency) เท่าไหร่? ปกติ 5–10% ของงบรวม — มากกว่านี้ถือว่าเยอะ
- เงื่อนไขงานเพิ่ม-งานลดชัดไหม? สัญญาต้องระบุว่างานเพิ่มคิดตามราคาต่อหน่วยใน BOQ — กันโดนชาร์จราคาแพงทีหลัง
ยังไม่มี BOQ แต่มีแบบแล้ว ทำยังไง
ถ้ามีแบบก่อสร้างอยู่แล้วแต่ยังไม่มี BOQ สามารถจ้างถอดปริมาณ (Takeoff) แยกต่างหากได้ โดยไม่ต้องผูกมัดว่าจะก่อสร้างกับใคร — เมื่อได้ BOQ แล้วจึงส่งให้ผู้รับเหมาหลายเจ้าเสนอราคาบนรายการเดียวกัน ซึ่งเป็นวิธีเทียบราคาที่ยุติธรรมที่สุด
HUBMAO มีบริการนี้โดยเฉพาะ — ดูรายละเอียดและราคาที่ รับถอดแบบ Takeoff & BOQ (เริ่มต้น 3,000 บาท · เสร็จใน 7–14 วัน · หักคืน 100% ถ้าก่อสร้างกับเรา)
สรุป
BOQ คือหัวใจของการก่อสร้างที่โปร่งใส — เป็นเครื่องมือเดียวที่เจ้าของบ้านใช้ตรวจสอบว่า "เงินทุกบาทไปทางไหน" และเป็นหลักฐานเมื่อมีข้อพิพาท
ก่อนเซ็นสัญญา ขอ BOQ ละเอียดจากผู้รับเหมาทุกราย เปรียบเทียบทีละบรรทัด และอย่าตัดสินที่ "ราคาถูกสุด" — เพราะส่วนใหญ่ที่ถูกผิดปกติ จะมาคิดเพิ่มทีหลังจนงบบาน 30–50%
ที่ HUBMAO เราเปิด BOQ ทุกบรรทัดให้ลูกค้าตรวจสอบก่อนเริ่มงาน — เพราะเชื่อว่าการก่อสร้างที่ดีต้องเริ่มจากความไว้ใจกัน · อ่านต่อ: เลือกผู้รับเหมายังไงให้ได้บ้านดี · คู่มือสร้างบ้าน 7 ขั้นตอน
คำถามที่พบบ่อย
BOQ กับใบเสนอราคา ต่างกันยังไง?
ใบเสนอราคามักบอกแค่ราคารวมหรือแยกเป็นก้อนใหญ่ไม่กี่บรรทัด ส่วน BOQ แจกแจงถึงระดับรายการงาน เช่น งานคอนกรีตเสาเท่าไหร่ลูกบาศก์เมตร เหล็กเสริมกี่กิโลกรัม กระเบื้องกี่ตารางเมตร พร้อมราคาต่อหน่วย ความต่างนี้สำคัญมากเพราะใบเสนอราคาที่ไม่มี BOQ ตรวจสอบไม่ได้ว่ารวมงานอะไรบ้าง และเป็นสาเหตุหลักของการคิดเงินเพิ่มระหว่างก่อสร้าง
BOQ บ้าน 150 ตารางเมตร แบ่งงบแต่ละหมวดประมาณเท่าไหร่?
สัดส่วนอ้างอิงทั่วไปของบ้านพักอาศัยคือ งานโครงสร้างประมาณ 30-35 เปอร์เซ็นต์ งานสถาปัตยกรรมประมาณ 40-45 เปอร์เซ็นต์ งานระบบไฟฟ้าประมาณ 7-10 เปอร์เซ็นต์ งานระบบสุขาภิบาลประมาณ 5-8 เปอร์เซ็นต์ และงานทั่วไปเช่นนั่งร้าน ขนส่ง ทำความสะอาด ประมาณ 4-6 เปอร์เซ็นต์ สัดส่วนจริงเปลี่ยนตามแบบบ้าน จำนวนชั้น และเกรดวัสดุที่เลือก
ทำไมผู้รับเหมาบางรายไม่ยอมให้ดู BOQ?
เหตุผลที่อ้างบ่อยคือเป็นความลับทางการค้าหรือเหมารวมจบแล้ว แต่ในทางปฏิบัติการไม่เปิด BOQ ทำให้ตรวจสอบไม่ได้ว่าราคารวมงานอะไรบ้าง และเปิดช่องให้คิดเงินเพิ่มภายหลังโดยอ้างว่างานนั้นไม่ได้รวมอยู่ตั้งแต่แรก เจ้าของบ้านควรถือว่าการไม่เปิด BOQ เป็นสัญญาณเตือน และขอ BOQ จากผู้รับเหมาทุกรายก่อนตัดสินใจ
ค่า Overhead และกำไรใน BOQ ควรอยู่ที่กี่เปอร์เซ็นต์?
ค่าดำเนินการและกำไรของผู้รับเหมาตามมาตรฐานทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 10-15 เปอร์เซ็นต์ของต้นทุนงาน หากพบว่าสูงถึง 25-30 เปอร์เซ็นต์ถือว่าสูงกว่าปกติและควรสอบถามเหตุผล ในทางกลับกันหากต่ำผิดปกติเช่นต่ำกว่า 5 เปอร์เซ็นต์ ก็ควรระวังเช่นกัน เพราะผู้รับเหมาอาจไปลดคุณภาพวัสดุหรือคิดเงินเพิ่มระหว่างทางแทน
ปริมาณงานใน BOQ ตรวจสอบยังไงว่าไม่ต่ำกว่าจริง?
วิธีตรวจเบื้องต้นคือเทียบปริมาณกับขนาดบ้าน เช่น พื้นที่ผนังก่อควรใกล้เคียงกับความยาวผนังคูณความสูง พื้นที่กระเบื้องควรใกล้เคียงพื้นที่ห้องที่จะปู และปริมาณคอนกรีตควรสมเหตุสมผลกับจำนวนเสาคาน หากตัวเลขต่ำกว่าที่ควรมาก แปลว่าราคาเริ่มต้นถูกกว่าความจริงและจะมีการเพิ่มปริมาณระหว่างก่อสร้าง
BOQ ต้องระบุยี่ห้อวัสดุด้วยไหม?
ควรระบุครับ เพราะคำว่ากระเบื้องหรือสีเฉยๆ ครอบคลุมของที่ราคาต่างกันหลายเท่า BOQ ที่ดีจะระบุยี่ห้อและรุ่น หรืออย่างน้อยระบุสเปกขั้นต่ำและวลีว่าเทียบเท่า เพื่อให้ตรวจสอบได้ว่าของที่เข้าหน้างานตรงกับที่เสนอราคาไว้
ไม่มีแบบก่อสร้าง ทำ BOQ ได้ไหม?
ทำไม่ได้อย่างถูกต้อง เพราะ BOQ คือการถอดปริมาณจากแบบ ถ้าไม่มีแบบก็ได้แค่ประมาณราคาแบบหยาบจากพื้นที่ใช้สอยคูณราคาต่อตารางเมตรเท่านั้น ซึ่งใช้วางกรอบงบได้แต่ใช้เซ็นสัญญาไม่ได้ ลำดับที่ถูกต้องคือมีแบบก่อสร้างก่อน แล้วจึงถอดปริมาณจัดทำ BOQ